Lewis Dartnell: Hikâyemizi etkileyen birçok farklı faktör var

Milliyet.com.tr / İhsan Dindar

Yakın döneme kadar tarih sadece kazananların yazdığı ve olaya yalnızca bu perspektiften bakıldığı bir alandı. Ancak özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Annales Okulu tarihe farklı bir bakış açısı kazandırmayı başladı. Günümüzde de tarihi farklı perspektiflerle ele alıp değerlendiren yayınlar, geçmişe alışılmışın dışında bir pencereden bakmamıza yardımcı oluyor. Bu kitaplardan biri de geçtiğimiz aylarda okurla buluşan Kökenker. Lewis Dartnell’in kaleme aldığı ve Cüneyt Kural’ın çevirisiyle Tellekt’in Türkçeye kazandırdığı bu eser insanlığı yeryüzü tarihinin nasıl şekillendirdiğine odaklanıyor. Bu ilginç bakış açısı ve yaklaşımı kitabın yazarı Lewis Dartnell ile konuşma fırsatı bulduk.

 

Tarih yazımı uzun bir süre boyunca kazananları ve kaybedenleri anlatmakla sınırlı kaldı. Ancak Annales Okulu gibi yaklaşımlar zaman içerisinde buna farklı bir yaklaşım kazandırmayı başardı. Siz, bu noktada tarih anlatımında nasıl bir yaklaşım olması gerektiğini düşünüyorsunuz?

Sıklıkla tarihin kazananlar tarafından yazıldığı söylenir ve tabii savaşlar genellikle tarihteki dönüm noktalarını tanımlar. Ancak insan hikayemizi etkileyen birçok farklı faktör var ve bence özellikle herhangi birine odaklanmak hikayenin zenginliğini gözden kaçırıyor. Kökenler’de gösterdiğim şey, sosyoloji, ekonomi, siyaset gibi üst düzey faktörlerin altında yatan gezegenin kendisinden kaynaklanan daha temel nedenler olduğudur.

 

Kişisel olarak bu kitabı okurken büyük zevk aldım. Yazım esnasında nasıl bir yol izlediniz?

Şimdiye kadarki tüm kitaplarım içi, kendi kendime okumayı seveceğim kitabı yazdım. Ancak daha sonra bunun gibi bir kitabın var olmadığını anladım. Dünya’nın geçmişinin uzun hikayesi ile kendi tarihimiz arasındaki bu derin bağlantılar beni büyüledi. Kökenler için araştırma yaparken bulduğum şeye sürekli şaşırdım!

 

İbn-i Haldun bundan yedi yüzyıl önce coğrafya ile kaderin ilintili olduğunu savunmuştu. Sizce bu noktada coğrafya geçmişimizi nasıl şekillendirdi?

Fazlasıyla çok! Coğrafi determinizmi tartışmıyorum – hiçbir şey önceden belirlenmiş ya da kaçınılmaz değildir – ancak bu, manzaranın veya jeolojinin yönlerinin tarih boyunca derinden etkili olmadığı anlamına gelmez. Nehirlerin veya dağların veya elverişli rüzgar modellerinin konumu veya değerli kaynakların çıkarılabileceği yerler, orada yaşayan insanlar için farklı fırsatlar sunar, ancak aynı zamanda elde edilmesi kolay olana kısıtlamalar getirir.

 

 Su tarih boyunca çok büyüöneme sahip oldu. Büyük medeniyetlerin her zaman su kıyısında geliştiğini biliyoruz. Ancak günümüzde büyük bir su sorunuyla karşı karşıyayız. Tarihçiler, gelecekte bugünler hakkında sizce neler söyleyecek?

Evet, çok haklısınız. Önümüzdeki on yıllarda dünyanın iklimi ısınmaya devam ettikçe, tatlı su dağıtımıyla ilgili artan sorunlarla karşı karşıya kalacağımızı düşünüyorum. Küresel olarak sıcaklıklar artarken, bu etkilerin tek tip olacağı anlamına gelmiyor – bazı bölgeler daha şiddetli kuraklıklar yaşayacak ve bu nedenle yiyecek için yeterli yiyecek yetiştirme mücadelesi verecek, diğer bölgeler artan sellere maruz kalacak ve dolayısıyla mücadele edecek. Geçmişte, kültürler bakır, demir veya petrol gibi hayati kaynaklara erişim konusunda birbirleriyle savaşmaya başladılar ve yakın gelecekte su savaşları görmeye başlayabiliriz.

 

Kitabınızda Orta Asya’dan Avrupa’ya göç ve bozkır kültürüne de önemli bir yer ayırıyorsunuz. Yüzyıllar boyunca bu coğrafya sadece bir göç yolu değil, aynı zamanda bir ticaret yoluydu...

Tüm Avrasya kıtasında tarihin en kalıcı özelliklerinden biri, bozkırların kuru, merkezi bölgesi ile kıtanın kenarındaki Çin, Hindistan ve Avrupa dahil daha yağışlı bölgeler arasındaki gerilim olmuştur. İnsanlar bozkırlarda büyük sürüler tutan atlı göçebeler olarak hayatta kaldılar. Oysa daha ıslak bölgeler tarıma, şehirlere ve medeniyetlere izin veriyordu. Xiongnu, Hun veya Moğollar gibi bozkırlardan çıkan atlı göçebelerin meydan okuduğu Avrasya medeniyetleri gibi temelde farklı olan bu iki yaşam tarzı arasında tekrarlayan çatışmalar yaşandı. Ancak bozkırların düz ovaları ticaret yolları için kolay geçiş sağlıyor.

 

Son soru; Özellikle göç ve iklim değişikliği perspektifinden bakarsak, bundan sonra dünya geleceğimizi nasıl şekillendirecek?

Kökenler’in açık mesajı, zaman içinde kültürlerin ve medeniyetlerin çevrelerinin sunduğu fırsatlara ve zorluklara yanıt verdikleri ve bunun, internetin, gökdelenlerin ve hava yolculuğunun modern dünyasında bile farklı olmadığıdır. Örneğin, geçmişte çok önemli metaller bakır ve kalay (bronz dökümü için), demir ve çeliği içeriyordu. Ancak bugün ekonomik açıdan en önemli metallerden bazıları, muhtemelen isimlerini bile tanımayacağınız egzotik elementlerdir. Bunlar “nadir toprak metalleridir” ve akıllı telefonlar, tabletler, elektrikli arabalar, rüzgar türbinleri gibi modern teknoloji için çok önemlidirler. Şu anda Çin, bu nadir toprak elementlerine yönelik küresel talebin yaklaşık% 80’ini sağlıyor ve bu, ona uluslararası ilişkiler ve ticaret anlaşmazlıklarında muazzam jeopolitik kaldıraç sağlıyor.

https://bit.ly/3dL5KcG

 

Menü